Sama jestem matką wcześniaków. Dziewczyny przyszły na świat w 36. tc, wcześniactwo mam wpisane w książeczki zdrowia dziecka. Neurologicznie (zwłaszcza pod względem odruchów) zostały opisane jako dzieci urodzone między 32 a 36 tygodniem ciąży. Przeszliśmy obowiązkową kontrolę wcześniactwa (wiecie, rajzy po okulistach, laryngologach, neurologach, USG mózgu itp.). Obie panny dostały jednak 10 punktów w skali Apgar, żadnych przykrych incydentów nie odnotowano (poza 3 dniami przebywania w inkubatorze), ze szpitala wyszliśmy po tygodniu, a dzieci nigdy nie były rehabilitowane, nie było takiej potrzeby. Cud, miód i orzeszki.

Pielęgnowałam je więc dokładnie tak samo jak pierwsze dziecko urodzone w 40 tc. No, prawie tak samo. Pewne zmiany jednak nastąpiły, bo wcześniaki tego wymagały. Dobra, a teraz – pamiętając o pierwszym zdaniu z tej notki – możemy zanurkować i sięgnąć do (se)dna sprawy: jak pielęgnować wcześniaka?

Tak naprawdę wcale nie inaczej niż dziecko donoszone. Jakby się uprzeć, to jedyne, czego wcześniak wymaga, to wzmożona uwaga rodzica, większa cierpliwość i znacznie więcej wyrozumiałości. Wcześniakowi trzeba dać czas. Musi trochę nadrobić, zanim dogoni peleton.

Własne łóżeczko czy łóżko rodziców? Zdecydowanie własne łóżeczko. Wcześniak wypisywany ze szpitala waży około 2 kg. Łatwo go przygnieść, łatwo może zaplątać się w kołdrę czy poduszkę (zresztą kołdra waży dla niego tonę!), nie mówiąc już o tym, że sam rodzic się nie wyśpi, bo będzie miał świadomość, że tuż obok leży mikroczłowiek. W moim odczuciu znacznie lepszym rozwiązaniem jest łóżeczko, ALE blisko rodziców. Masz na odległość ręki, zawsze możesz zareagować.

Tropiki czy zimny chów? Tym między innymi wcześniaki różnią się od dzieci donoszonych, że mają problemy z utrzymaniem właściwej ciepłoty ciała. Bardzo łatwo się wychładzają z tego prostego powodu, że mają znacznie mniej tkanki tłuszczowej. A to ona zapewnia ciepło. Największy przyrost tłuszczyku następuje w trzech ostatnich tygodniach ciąży, czyli w czasie, którego wcześniak z definicji nie doczeka. Wcześniaki zatem to chudzielce.

Muszą mieć cieplej niż dzieci donoszone. Piorunem stopy i kark takiego delikwenta staje się zimny, nawet podczas przebierania (dlatego warto kupić ubranka bez wodotrysków, takie, które można jak najszybciej i najprościej założyć). W dzień temperatura w pokoju powinna oscylować wokół 25 stopni, w nocy ma być trochę chłodniej. Na samym początku warto dzieciom na noc nakładać czapeczki (w ciągu dnia nie jest to konieczne).

Jak kąpać wcześniaka? Dokładnie tak samo jak każdego innego oseska. Trzeba tylko dbać, żeby po kąpieli nie zrobiło mu się zimno. No i nie trzeba kąpać codziennie. Wcześniaki mają delikatną skórę, ale najczęściej nie wymagają specyfików pielęgnacyjnych super-hiper z najwyższej półki, nie muszą to być emolienty. Grunt, żeby smarowidło – jeśli używamy jakiegoś smarowidła – było sprawdzone, a nie jakiś no name. Eksperymenty możemy sobie zacząć później, jak podrośnie.

Wcześniak potrzebuje spokoju. W zależności od tego, ile przed czasem się urodził, przychodzi na świat z różnym stopniem niedorozwoju. U skrajnych wcześniaków jest to niedorozwój narządów wewnętrznych, u wcześniaków „późnych” (jak moje) po prostu znacznie większa wrażliwość na bodźce. Najgorsze, co możemy zafundować dziedzicowi, to nieustanne pielgrzymki ciotek i babć gruchających nad łóżeczkiem. Apage. Wcześniak musi włożyć więcej wysiłku (choć nie jest tego świadomy), żeby przetworzyć sobie bodźce z otaczającego go świata. Aplikowanie mu ciągłych nowości wprowadzi rozdrażnienie i poczucie dezorientacji. Ciotki jeszcze zdążą przyjść, jeszcze narobią zdjęć (zresztą sami możemy zrobić i wysłać im foty mailem).

Z wizytami krewnych i znajomych Królika wiąże się jeszcze jedno niebezpieczeństwo: przynoszą ze sobą najróżniejsze zarazki. Wcześniak ma obniżoną odporność. Dziecko donoszone będzie miało gdzieś dziadkowy katarek a na wcześniaku się odbije. A zatem jak najmniej wizyt. A już na pewno odizolować obce dzieci. Przez pierwsze trzy miesiące niech się nie pokazują. Trudno, najwyżej rodzina się obrazi. Zdrowie wcześniaka ważniejsze. Jeśli ktoś tego nie rozumie, to krzyżyk na drogę.

Jak powinien spać wcześniak? Jak każde inne dziecko – głównie na plecach. Na brzuszku można kłaść delikwenta w ciągu dnia, kiedy my nie śpimy i mamy go na oku. Noworodki, zwłaszcza wcześniaki mają problem z obróceniem główki z jednej strony na drugą. W nocy lepiej niech śpi na plecach. Tak będzie bezpieczniej. Uwaga, jeśli dziecko zwykło trzymać główkę w jedną stronę, warto je przekładać raz tak, raz siak. Inaczej czaszka może się nieco odkształcić. Dzieje się tak zwłaszcza jeśli młode nie otrzymuje odpowiedniej dawki witaminy D (często tak jest). Kości są wtedy bardziej miękkie (jeśli można to tak określić). Moja pierworodna ma takie odkształcenie. Albo miała, bo jak mam być szczera, zupełnie ginie to pod włosami. Bliźniaczki przekładałam częściej, nie mają żadnych spłaszczeń.

Podsumowując: pielęgnacja moich wcześniaków względem pierwszego dziecka donoszonego różniła się w następujących punktach:

• cieplej w ciągu dnia i staranniejszy, zapobiegający wychłodzeniu ubiór
• mniej bodźców
• dłuższy czas do pierwszej wizyty dziadków i znacznie dłuższy do pierwszej wizyty dzieci
• inny sposób karmienia (niestety miały normalny dla wcześniaków problem ze ssaniem i z różnych względów nigdy nie nauczyły się ssać piersi)

Pisząc notkę korzystała z artykułu zamieszczonego w piśmie „M jak mama” (bez ekscytacji, nie jestem w ciąży! ) nr 1/2012. Artykuł stanowi wywiad z Ewą Helwich, pediatrą neonatologiem, szefową Kliniki Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka IMiD w Warszawie, krajowym konsultantem w dziedzinie neonatologii.

Dziękuję wszystkim za wsparcie, nie ma to jak świadomość, że „dwie trzecie sejmu za panem stoi, panie Waldku” W domu będę mogła pisać w ludzki sposób, nie na telefonie i będę mogła wrzucić zdjęcia dziewczynek. A teraz spać. Padam na ryj. Tylko jeszcze odciągnąć pokarm. O, wstaly?

Szpital, w którym leze, moge polecic rodzacym z czystym sumieniem. Pod kilkoma wszakże warunkami.
- rodzisz siłami natury
- w terminie
- dziecko może być od razu z tobą i jest zdrowe
- wychodzisz, jak Pan Bóg przykazał, na trzecia dobe.
Jeśli jednak masz cesarke, rodzisz wczesniaki, a one laduja w inkubatorze, albo twoje dziecko jest donoszone, ale ma problemy ze zdrowiem, albo jest jeszcze.coś, co sprawia, ze nie może być z toba, to możesz liczyć na niespodzianki.

Nie mam nic do opieki lekarskiej kobiet w ciąży i po porodzie – jest bardzo dobra. Nie mam nic do położnych – są miłe, uczynne i chętne do pomocy. Ale opieka dziecięca na neonatologii to jakiś zły sen. Nie wsadzam wszystkich do jednego wora, wiele zależy od tego, kto jest na zmianie, wydaje mi się jednak, ze zaraz po porodzie trafiłam na jedną z gorszych opcji.

Moje dziewczyny urodzone w 37 tc zakwalifikowano jako wczesniaki i umieszczono w inkubatorze. Do pierwszej wizyty pediatrycznej, czyli przez 24 godziny, nie wolno mi bylo ich dotykać. Wszystko przy dzieciach robiły więc inne osoby. Efektem tego inkubator wyl, a dzieci darly się w srodku. Ryczaly całą noc. Co chwila zwlekalam się.z łóżka – świeżo po operacji – i dzierzac wlasny cewnik wloklam sie, zobaczyc, co się dzieje. Zwracalam uwagę babie na zmianie, że cos jest nie tak. Odpowiedziała, ze to dobrze, ze sobie poplacza, bo im sie płuca przewentyluja.

Rano przy wizycie pediatry okazalo sie, że wyly z głodu. Pierwszej nocy po narodzinach najprawdopodobniej nakarmiono je tylko raz. Poza tym były cale w zaschnietej kupie. Nie zmieniono im pieluchy. I straciły na wadze po sto gram. A wazyly przeciez lekko ponad dwa.

Cała noc nieprzespana. Wieczorna zmiana zgarnela opierdol od lekarza i czym predzej nakarmiono dzieci glukoza.

Od drugiego dnia mogłam już wszystko przy nich robić, więc praktycznie nie wychodzilam z pokoju wczesniakow i zacumowalam na stoleczku przy inkubatorze. Na cały dzień i cała noc. Powiedziałam sobie, że pierdole to wszystko i biorę sprawy we własne rece.

Robiłam koło dzieci wszystko. Efekt – waga spadła tylko o 10 g. Nie mogłam liczyć na personel. Raz zasnelam w sali pooperacyjnej (bo cały czas tam lezalam) i obudził mnie ryk. Darla się moja starsza, która przekrecila się wpoprzek inkubatora i głowę miała w takiej dziurze, przez która przekłada się ręce. Myślicie, że ktoś zareagował? Przynioslam też owoc 40-minutowej pracy laktatora, całe 5 ml pokarmu. Każda ilość się liczy, powiedzieli. I nie podali, bo po co.

Teraz mam dzieci przy sobie i jest lepiej. To znaczy bylo, poki nie strulismy sie szpitalnym żarciem.
Na koniec kwiat – stosunek bab z noworodkowego do dzieci: baba próbuje sie wkluc chlopczykowi z zespołem Downa.
- Cholera, nie moge. Nie moja wina, że masz taką głowę.

Dziś o tym, że nie jest łatwo karmić bliźniąt, jeśli nie można robić tego jednocześnie. A nie można, bo nie taskalam ze sobą do szpitala poduchy-rogala w rozmiarze xxl. Zresztą ktoby mi podał w nocy druga dziewczynkę? Łatwo nie jest, choć pokarmu jakby więcej i co raz mniej nam schodzi mieszanki. Łatwo nie jest, bo się człowiek po prostu nie wyspi. Dzisiaj spalam dwie godziny rozłożone na polgodzinne raty, co w połączeniu z poprzednia nocą przesiedziana na stoleczku przy inkubatorze daje imponujący wynik 4 godzin w ciągu dwóch dob. Dziewczyny od wczorajszego dnia są już że mną i możemy uskuteczniac karmienie na zadanie. No i to żądanie właśnie jest nader częste. By nie powiedzieć permanentne. Skończę karmić i przewijac jedną, a juz zglasza się druga. Skończę z drugą i znowu głodna robi sie pierwsza. I tak do rana. W domu dojdzie mi jeszcze dwuletnie Jadzisko („poczytamy”) i tzw kurstwo domowe, poważnie zastanawiam sie więc nad logistyka tego wszystkiego. Wczesniaczki moje raczą żądać co godzina swojej porcji. To zaczyna być TRUDNE.

Jeszcze a propos dziecięcej klasyfikacji – jeszcze trzy dni i wcześniakami by nie były. Bo zacząłby się 38 tydzień. A tak jeszcze latanie po lekarzach. Cie choroba.

Na izbę przyjęć zgłosiłam sie jak bozia kazala w poniedziałek. Trzeci dzień 37. tygodnia. Grzecznie wyczekalam swoje dwie godziny („ale jak to szybciej, doktorze, przecież ja komputera muszę używać, nie da się szybciej”) i powedrowalam na oddział.

Tam wcale nie okazali się moim widokiem zaskoczeni i uprzejmie zapytali, dlaczego zaszczycam ich po raz szósty. Ją im na to, że spokojnie, bez paniki, poleze sobie kilka dni,.łaskawie dam się zbadać razem z dzieciarnia, bo rodzic przyszłam. Acha, skoro rodzic, to zupełnie inna historia, bo myśleli, że znowu muszą mnie ratować. A tak to po prostu od razu podłącza mi KTG, żeby z głowy mieć.

Podlaczyli zatem. Kurcze, a tam skurcze! Co siedem minut. Niebolesne, ale regularne jak w zegarku. Obserwować postanowili i w tym celu jeszcze dwa razy zapodali KTG. I zapisała się ewidentna powtórka z rozrywki, skurcze co minut sześć.

Postanowiono czekać. Miałam informować o wszelkich zmianach. Zmiany klarowaly się przez całą noc (w związku z tym noc była do dupy i nieprzespana, bo cały czas gapilam się na zegarek) a przed szóstą rano stalo się jasne, że skurcze nie dosc, że są co 4 minuty, to jeszcze bolą jak cholera.

Wzięli mnie zatem na obserwacje na porodowke, żeby poobserwowac i po raz kolejny podlaczyli KTG. Raz spojrzeli i stalo się jasne, że na patologie już nie wrócę. Pięć minut później już zakładano mi cewnik.
Pojawilam sie na porodowce uzbrojona w bieliznę, kolczyki itp, czym wzbudzilam nieklamana wesołość wśród personelu.

Dziewczyny urodziły się w odstępie minuty. Jedna o 6:54, druga o 6:55. Zdjęcia wkrótce. Są identyczne, jak się okazało i zgodnie te wersję podtrzymuje cała neonatologia. Widocznie wbrew wszystkiemu są jednojajowe.

Tak oto nagle stalam się matka trójki dzieci. O wieściach z oddziału wkrótce. W skrocie: mogę już karmić piersią, a dziewczynki jutro wyjdą z inkubatora. Czasami jednak łapie mnie niezły wkurw. Na rzeczywistość. O tym potem, idę karmić

Puff, jak gorąco, uff, jak gorąco. Jutro na porannym obchodzie lekarskim czeka mnie chwila prawdy. Zapadnie decyzja, czy można mój żeński trójpak odesłać do domu bez ryzyka, że za trzy dni stanę znowu w progach tej szacownej placówki z wielkim torbiszczem, z którego oprócz klapek pod prysznic wystaje domowy wentylator. Wszyscy mnie co prawda witają z otwartymi ramionami (niesamowite, jak człowiek potrafi się przywiązać do służby zdrowia i vice versa), ale wolałabym te uprzejmości zachować na poród w terminie. Będzie mi przyjemniej, jeśli ogarną mnie taką skumulowaną falą. Za częsty gość, nawet miły, też może się przejeść.

A propos jeść, to zaraz wjedzie obiadek. Przyjmujemy ze współspaczkami zakłady i w rankingach zwycięża kotlecik mielony. Pyszny jak zawsze.

No, jeśli więc dobrze pójdzie, od jutra będę nadawać spoza szpitalnych murów. Czego sobie niniejszym życzę.

Pani Wiesia – zostańmy przy Wiesi – warta zapamiętania jest. Z racji optymizmu zupełnie niezależnego od okoliczności przyrody. Bez względu na to, czy Wiesia dzierży ścierę (a potrafi to czynić godnie) czy roznosi śniadanie (a robi to z prawdziwą gracją), jej lico rozjaśnia uśmiech, a oczy rzucają iście diabelskie iskierki. Uwielbiam babę, ot co.

Jak Wiesia wygląda? Na oko lat siedemdziesiąt, siwy włos ukształtowany przez trwałą ondulację, na nosie lenonki (sic!), figura wskazująca na to, że odchudzanie nie jest jej priorytetem życiowym. Taki – pardon – starszy pączuś.

Panią Wiesię doceniam też za naprawdę rzadkie – przynajmniej wśród salowych – poczucie humoru.

Wlokę ja się powoli, kierunek – kibelki, które są drastycznie oddalone od mojej sali. Pani Wiesia myje podłogę na korytarzu, a mopem steruje prawie tak zgrabnie jak Rembrandt pędzlem.

- To może ja przelecę? – mówię. – Lotem koszącym na przykład?

- Jeśli tylko pani może, to ja nie mam nic przeciwko temu, żeby taki niecodzienny widok zobaczyć.

Jak Boga kocham, dla niej mogłabym się postarać. Inna wersja. Znów do kibla zmierzam, człapu-człap, noga za nogą.

- Jeśli pani myśli o lataniu – mówi do mnie Wiesia zgrabnie omijająca ścierą drzwi (ściera większa od niej niemal) – to obawiam się, że loty wzbronione. Poza tym nie wiem, czy jest pani we właściwym korytarzu powietrznym.

Na Swaroga, mało nie zlałam się po drodze. Pani Wiesia w okolicy śniadaniowo-obiadowo-kolacyjnej przedzieżguje (Jezu, ale wyraz) się w inny fartuch i roznosi posiłki. Wchodzi więc do naszej sali i pyta:

- Panie sobie życzą?…

- Jeśli o mnie chodzi, to poproszę kawior i szampan – mówię na to.

- Obawiam się, że służba zdrowia nie jest na tym etapie ewolucji – odpowiada Wiesia – ale usilnie pracujemy nad truskawkami w bitej śmietanie. A tym czasem co pani powie na jajko?

Jajko jest na śniadanie cztery razy w tygodniu. W pozostałe dni – biały serek.

- Jajko jak najbardziej – odpowiadam. Czyta pani w moich myślach. Uwielbiam jajka.

Pani Wiesia wchodzi na drugi dzień i oznajmia:

- Panie wiedzą, że dzisiaj serwujemy ulubiony pań posiłek? Tym razem również nie mamy szampana. Ale mamy jajko.

Jak tu nie lubić pani Wiesi? W samą porę ten peanik, bo w szpitalu nastąpiła nieoczekiwana zmiana miejsc i właśnie wylądowałam tam, gdzie od samego początku powinnam się znaleźć, czyli na patologii ciąży. Miejsce się zwolniło. Szlag. I jeszcze drastycznie zaniżam średnią wieku na sali. Żegnajcie przyzwoite prysznice. Żegnaj Wiesiu.